Làm nông không đất, không tiền, không kinh nghiệm thì bắt đầu từ đâu

Hôm nay, nhiều bạn hỏi mình:

"Muốn về quê làm nông mà không có đất, không có vốn, liệu có làm được không?" không thể trả lời từng người được, mình đã suy nghĩ rất nhiều và thêm những bài học bản thân mình rút ra trong hành trình gần 16 năm qua để trao đổi cùng các bạn.

Câu trả lời của mình là ĐƯỢC, nhưng phải đi đúng từng bước, đừng như mình, đi và ngã rất nhiều và quan trong bạn không được ảo tưởng, không nóng vội, làm tới đâu chắc tới đó. Mình viết bài này không phải để vẽ một bức tranh đẹp về cuộc sống điền viên. Mình viết để chia sẻ những gì thực tế nhất mình đã trải qua, những bước đi cụ thể theo mình là đúng cho ai đang nghĩ đến chuyện về quê nhưng còn bối rối.

Bước đầu tiên, đơn giản nhất để khởi đầu khi chưa có gì trong tay thì cách nhanh và an toàn nhất là xin vào làm việc ở các nông trại, trang trại đang hoạt động. Nghe có vẻ không được oách như mở trang trại riêng, nhưng đây là bước đi thông minh nhất. Vì sao?

Bạn có việc làm ngay không phải lo cơm áo gạo tiền trong lúc mới về quê. Đây là điều rất quan trọng, vì áp lực tài chính là thứ giết chết rất nhiều dự định tốt đẹp. Hồi nhỏ mình có nhiều ước mơ lắm, nhưng rồi cơm áo, gạo tiền nó cũng đè bẹp dần những ước mơ đó vì khởi sự mình đã bước sai quá nhiều.
Bạn được học nghề miễn phí từ thực chiến, không phải đọc sách, xem video trên mạng
Bạn đứng tại vùng đất ấy, tay cầm cuốc, quan sát từng chi tiết nhỏ từ cách xới đất, cách ủ phân, cách nhìn màu lá để biết cây thiếu gì, cách phát hiện bệnh sớm, cách tưới nước đúng lúc...
Bạn học tư duy làm nông có hệ thống, đúc kết sai lầm để xây dựng cho mình một hệ thống riêng, thứ sách vở không bao giờ dạy đúng được và không thể cho bạn cơ hội thử sai. Tư duy này bao gồm: biết đối phó khi trời mưa bất thường, biết xử lý khi vật nuôi bị bệnh, biết điều chỉnh kế hoạch khi giá thị trường đảo lộn, biết cách tiết kiệm chi phí mà vẫn giữ chất lượng...

Quan trọng hơn, bạn học cách quan sát thiên nhiên. Đây mới là kỹ năng cốt lõi nhất của người làm nông. Bạn biết cây cối đang cần gì, thời tiết sắp chuyển thế nào, sâu bệnh đang xuất hiện hay chưa...

Thêm một lợi ích nữa vô cùng quan trọng là bạn có thu nhập để tích lũy chút vốn ban đầu. Dù không nhiều, nhưng mỗi tháng bạn để dành được một ít. Sau 6 tháng, 1 năm, số tiền đó sẽ giúp bạn mua vài con gà giống, vài gói hạt rau, hoặc một vài công cụ cơ bản.

Đừng vội nghĩ giai đoạn này là làm thuê cho người khác. Hãy nghĩ đây là giai đoạn học nghề được trả lương, làm sai có người chỉ cho con đường đúng. Mình có lời khuyên quan trọng là bạn phải luôn chon đúng nông trại hoặc công việc mà mục tiêu ban đầu bạn hướng đến.

Làm nông khi chưa có đất.

Đây là câu hỏi mình nghe nhiều nhất trong sáng nay : Không có đất thì làm sao?

Thực tế ở quê, nhất là ở các vùng quê xa thành phố, có rất nhiều đất bỏ trống. Nhiều đến mức bạn sẽ ngạc nhiên.

Đất của người ở xa mua để đầu cơ, nhưng giờ nó chỉ là bãi cỏ hoang.
Đất chờ xây dựng nhà, nhưng chủ chưa có tiền hoặc chưa có kế hoạch rõ ràng.
Đất của người già không còn sức làm, con cái đi làm xa, về thăm năm vài lần.

Tất cả những mảnh đất này đang chờ người làm.

Bạn đến gặp chủ đất, nói rõ và trân thành "Chú/Cô để đất trống mà không dùng, con xin phép được mượn để trồng rau. Con sẽ giữ đất sạch sẽ, không để cỏ mọc um tùm. Sau này chú/ cô cần lại đất thì cháu trả." Bạn yên tâm nhiều người sẽ đồng ý. Vì sao?Vì họ cũng đang đau đầu với mảnh đất hoang đó. Có người giúp trông nom, giữ đất gọn gàng, họ còn vui.

Với người có diện tích lớn nhưng không có thời gian chăm hết, bạn đề xuất nhận khoán một góc để trồng rau hoặc nuôi gà, đổi lại bạn chia sản phẩm hoặc trả bằng công chăm sóc phần còn lại.

Mô hình này đang được áp dụng khá phổ biến. Người chủ đất có lợi, bạn có đất làm, hai bên cùng có lợi.

Nếu bạn đã có chút vốn tích lũy, hãy tìm thuê một mảnh đất nhỏ 200m², 300m² thôi cũng đủ để bắt đầu. Giá thuê ở nhiều vùng quê rất rẻ, có khi chỉ vài trăm nghìn/tháng hoặc 2-3 triệu/năm.

Quan trọng là: đừng vội thuê diện tích quá lớn. Bạn chưa quen việc, chưa biết mình làm được tới đâu. Thuê nhỏ trước, làm tốt rồi mở rộng dần. Cách này giúp bạn không cần vốn lớn mà vẫn có nơi để trải nghiệm, để nuôi dưỡng ước mơ. Bạn sẽ mắc lỗi, chắc chắn là sẽ mắc nhưng diện tích nhỏ thì lỗi cũng nhỏ, dễ kiểm soát và sửa chữa.

Cứ mạnh dạn gõ cửa đi, rồi cửa sẽ mở, đừng như mình ban đầu không dám mở miệng nhờ ai vì ngại.

Về quê, là lớp trẻ năng động bạn đừng nghĩ về quê là trồng trọt, chăn nuôi. Thực ra, ở quê có rất nhiều cách kiếm sống khác và đôi khi còn dễ bắt đầu hơn ví dụ như:

Thu gom đăng bán nông sản bản địa. Ở quê luôn có những nông sản theo mùa mà người dân thu hoạch nhưng không biết bán ở đâu, hoặc bán giá rẻ cho thương lái. Bạn có thể làm cầu nối, thu gom những sản phẩm này, chụp ảnh đẹp, viết mô tả rõ ràng, đăng bán trên mạng xã hội hoặc các group mua bán. Vốn cần thiết rất thấp. Chỉ cần điện thoại, internet, và chút công sức chạy xe đi thu mua. Mình biết nhiều bạn trẻ làm mô hình này. Họ không trồng gì cả, chỉ thu gom: mít, chuối, rau rừng, mật ong rừng, nấm... rồi bán cho khách thành phố. Lãi không cao lắm, nhưng đủ sống và quan trọng là học được kỹ năng marketing, chăm sóc khách hàng, quản lý đơn hàng.

Làm thương mại nhỏ với đặc sản quê. Mỗi vùng quê đều có đặc sản riêng bánh tráng, nước mắm, mứt, chả... Nhiều người làm rất ngon nhưng chỉ bán quanh vùng. Bạn có thể liên kết với họ nhận làm đại lý, giới thiệu sản phẩm ra bên ngoài. Bạn không cần vốn sản xuất, chỉ cần vốn để mua lô hàng đầu tiên (thường không lớn), rồi tìm cách bán. Điều quan trọng bạn phải hiểu sản phẩm, biết câu chuyện của người làm ra nó, biết cách giới thiệu chân thật. Khách thành phố không chỉ mua sản phẩm, họ mua cả câu chuyện và sự chân thành đằng sau nó.

Nếu bạn hiểu văn hóa địa phương, biết những chỗ đẹp, những câu chuyện hay, lại có tài ăn nói, bạn có thể làm hướng dẫn viên cho những du khách thích khám phá. Không cần công ty lớn, không cần giấy phép phức tạp. Bạn chỉ cần tạo một trang fanpage, chia sẻ những hình ảnh đẹp về quê mình, kể những câu chuyện thú vị, rồi từ từ sẽ có người liên hệ muốn đến trải nghiệm. Mình có một người bạn làm việc này. Anh dẫn khách đi bộ qua những cánh đồng, ngồi uống trà với người trong bản, tham gia làm nông cùng bà con, tổ chức ăn các món quê trong các dịp lễ hội. Khách trả không nhiều, nhưng anh được sống với những gì mình yêu thích, và từ từ, số khách ngày càng đông, tương lai anh sẽ có nhiều lựa chọn để phát triển hơn nửa.

Sau khi đã quen việc, quen đất, quen người, quen cách ứng xử với thiên nhiên đây là lúc bạn có thể nghĩ đến việc xây dựng mô hình sản xuất riêng của mình. Thuê hoặc mượn một diện tích nhỏ để tự do canh tác dựa trên tệp khách đã xây dựng. Lúc này bạn đã có kinh nghiệm, đã biết mình muốn làm gì, đã hiểu rõ khó khăn sẽ gặp phải. Bạn không còn mù mờ như lúc mới về nữa tuy nhiên đừng tham lam nghĩ ngay đến vài nghìn mét vuông, vài ha. Quy mô nhỏ giúp bạn kiểm soát được mọi thứ, giảm thiểu rủi ro, và quan trọng là bạn còn thời gian để học thêm. Hãy nhớ câu nói " Nhỏ Là Đẹp " của nhà kinh tế học Schumacher.

Đây là hai mô hình mình thấy dễ bắt đầu nhất:

Trồng rau sạch: Vốn ban đầu chỉ cần vài triệu để mua hạt giống, phân bón, dụng cụ cơ bản. Chu kỳ thu hoạch nhanh (30-45 ngày), bạn sẽ biết ngay mình đang làm đúng hay sai.
Nuôi gà lấy trứng: Bắt đầu với 20-30 con gà. Vốn khoảng 3-5 triệu (mua gà giống, chuồng đơn giản, thức ăn ban đầu). Gà đẻ trứng ổn định sau 5-6 tháng, bạn có nguồn thu nhập đều đặn mỗi ngày.

Bạn có thể tham khảo thêm ở "15 bài về quê với 1000m2" mình viết cách đây 5 năm.

Đây không phải là những mô hình để làm giàu nhanh. Nhưng chúng giúp bạn có sản phẩm ổn định để bán, có nguồn thu nhập nhỏ để duy trì, và quan trọng nhất là giúp bạn học cách kinh doanh. Vừa làm vừa ghi lại hành trình đây là phần nhiều người bỏ qua, nhưng lại cực kỳ quan trọng.

Hãy ghi chép lại mọi thứ những khó khăn bạn gặp, những sai lầm bạn mắc, những bài học bạn rút ra, những niềm vui nhỏ khi thu hoạch mẻ rau đầu tiên, khi quả trứng đầu tiên lăn ra... Bạn có thể viết blog, quay video đơn giản bằng điện thoại, hoặc chỉ chia sẻ trên trang cá nhân. Không cần hoành tráng, chỉ cần chân thật.

Tại sao làm việc này?

Đây là cách xây dựng cộng đồng: Người ta sẽ theo dõi hành trình của bạn, cổ vũ bạn, và dần dần trở thành khách hàng tiềm năng.
Xây dựng uy tín: Khi bạn công khai cả khó khăn lẫn thành công, người ta tin bạn hơn.
Học cách kể chuyện: Đây là kỹ năng marketing quan trọng nhất.

Đây chính là lúc bạn học thêm những kỹ năng khác ngoài kỹ thuật làm nông: bán hàng, đóng gói, marketing, giao tiếp, chăm sóc khách hàng, xử lý phàn nàn, quản lý đơn hàng...

Tất cả đều quan trọng như kỹ thuật làm nông. Thậm chí đôi khi còn quan trọng hơn. Vì bạn trồng rau ngon đến đâu, nuôi gà sạch đến đâu, mà không bán được thì cũng vô nghĩa.

Đến bước này, khi đã có sản phẩm ổn định và câu chuyện đủ mạnh, bạn bắt đầu nghĩ đến việc xây dựng thương hiệu cá nhân.

Thương hiệu cá nhân là gì?

Nói đơn giản: đó là hình ảnh, câu chuyện, và giá trị mà người ta nghĩ đến khi nhắc tên bạn.

Ví dụ: "Ờ, anh A à, anh ấy làm rau sạch ở vùng B, mình mua của anh ấy mấy năm rồi, ngon lắm."

Hoặc: "Chị C à, chị ấy nuôi gà thả vườn, trứng thơm ngon, mình hay mua cho con ăn."

Thương hiệu cá nhân không cần logo đẹp. Nó cần sự chân thật, nhất quán, và lòng tin.

Có một vấn đề ở khúc này rất quan trọng, khi đã có thương hiệu cá nhân nhiều bạn đắc trí và bắt đầu lan man, đầu tư dàn trải. Bạn không thể làm đủ thứ. Hãy chọn một hoặc vài sản phẩm chính để tập trung, để định vị mình và nâng tầm sản phẩm.

Trứng gà sạch.
Rau hộp theo tuần.
Trà thảo mộc tự làm.
Mật ong nguyên chất.
Tour du lịch trải nghiệm nông nghiệp.

....

Sản phẩm cốt lõi phải là thứ bạn làm tốt nhất, tự tin nhất, và có thể cung cấp ổn định.

Khi sản phẩm cốt lõi đã vững, bạn có thể bổ sung thêm những sản phẩm phụ. Nhưng đừng vội. Làm tốt một thứ trước đã. Rồi hoàn thiện quy trình, mở rộng dần quy mô. Quyển sách Xây Dựng Để Trường Tồn tác giả Jim Collins và Jerry l.Porras là quyển sách mình nghĩ nên đọc để đi xa.

Lúc này nhất định bạn phải bắt đầu hệ thống hóa mọi thứ để có thể mở rộng và đi xa hơn ví dụ như:

Quy trình chăm sóc rõ ràng tưới nước lúc mấy giờ, cho gà ăn bao nhiêu, thu hoạch vào thứ mấy...
Quy trình đóng gói: sản phẩm được đóng gói như thế nào, có nhãn mác gì, gửi hàng ra sao...
Quy trình giao tiếp với khách: trả lời tin nhắn trong bao lâu, xử lý khiếu nại thế nào...

Khi mọi thứ đã có quy trình, bạn có thể nhân rộng. Thuê thêm đất, thuê thêm người giúp việc, hoặc hợp tác với những người khác cùng làm.

Nhưng nhớ, mở rộng phải đi kèm với kiểm soát chất lượng. Đừng để quy mô phá hỏng những gì bạn đã dầy công xây dựng.

Tóm gọn lại mình có một vài lời khuyên:

Đừng bỏ việc thành phố ngay lập tức. Nếu có thể, hãy giữ công việc cũ trong giai đoạn đầu. Cuối tuần về quê làm, tích lũy kinh nghiệm. Khi nào thấy mô hình đã ổn, thu nhập từ quê đủ sống, hãy từ từ chuyển hẳn. Nhiều người nghĩ phải quyết liệt, bỏ hết về quê luôn. Nhưng thực tế, áp lực tài chính sẽ khiến bạn dễ bỏ cuộc hơn.
Học cách sống với sự không chắc chắn,nghe thì thật buồn cười phải không, nhưng làm nông là làm việc với thiên nhiên. Trời mưa bất thường, sâu bệnh bất ngờ, giá cả thị trường lên xuống... tất cả đều nằm ngoài tầm kiểm soát của bạn. Bạn cần học cách chấp nhận và ứng biến, thay vì mong đợi mọi thứ diễn ra theo kế hoạch.
Đừng cô đơn, tìm những người cùng chí hướng. Tham gia các nhóm, các cộng đồng người làm nông. Chia sẻ kinh nghiệm, học hỏi lẫn nhau. Một mình bạn đi sẽ dễ nản hơn. Nhưng khi có đồng đội, mọi thứ nhẹ nhàng hơn nhiều.
Kiên nhẫn: không có gì nhanh ở đây. Cây cần thời gian để lớn, gà cần thời gian để đẻ, đất cần thời gian để phục hồi, thương hiệu cần thời gian để được công nhận. Nếu bạn đang tìm con đường làm giàu nhanh, về quê làm nông không phải là lựa chọn đúng. Nhưng nếu bạn đang tìm một cuộc sống bền vững, tự chủ, có ý nghĩa thì đây là con đường đáng thử.

Không đất, không vốn, không kinh nghiệm không phải là rào cản. Rào cản lớn nhất là không dám bắt đầu, hoặc bắt đầu không đúng cách. Về quê không phải để trốn chạy thành phố. Về quê là hành trình xây một cuộc sống bền vững, tự chủ và nhiều giá trị hơn cho chính mình.

Nếu bạn thật sự muốn, hãy bắt đầu từ ngày hôm nay. Hãy tìm hiểu về vùng quê bạn muốn đến. Liên hệ với một trang trại để xin vào làm việc. Bắt đầu theo dõi những người đang làm nông để học hỏi.

Hoặc nếu chưa vội thì đơn giản hơn là trồng vài chậu rau trên ban công để thử cảm giác chăm cây để luôn ủ ấm cho giấc mơ của mình. Một bước mỗi ngày, bạn cũng sẽ đến được nơi mình muốn. Không phải là sẽ đến ngay. Nhưng chắc chắn sẽ đến. Hành trình vạn dặm cũng bắt đầu từ những bước chân.

Nguồn:: LÀM NÔNG MÀ KHÔNG ĐẤT, KHÔNG TIỀN,... - Nông Trại Bảo Bảo | Facebook

Nền kinh tế vừa đủ
Nông nghiệp sinh thái ở Việt Nam